اثر «پیام شهید» بر «تبلیغات سیاه» دشمن

شناسه نوشته : 25756

1397/09/08

تعداد بازدید : 19

اثر «پیام شهید» بر «تبلیغات سیاه» دشمن
امام راحل با ترویج و گسترش «پیام شهید» به عنوان رکن اساسی مفهوم شهادت، در پی زنده کردن فرهنگ جهاد و ایثار در جامعه و بهره مندی از تبعات آن برای رفع مشکلات می‌باشند. پیام شهید یاس را از جامعه می‌زداید و بهجت و شجاعت را جایگزین آن می‌کند. شهید فی سبیل ا…، با اهدای جانش دو پیام مهم را بر جامعه القا می کند، نخست این که انسان در مقابل خداوند عظیم و بندگانش منقطع از خویش می‌شود و انسان را به تحرک و تصمیم می‌-طلبد و در مرحله بعدی استقامت و ایستادگی و عدم جبن را به ارمغان می آورد.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی و چیرگی ملت ایران بر ولایت طاغوت، دشمنیِ مصداقِ اتَمّ شیطان و اَیادی آن با این نهالِ نوپا آغاز شد. به نحوی که شیطان اکبر، برای شکستن انقلاب، دست از پیاده سازی و اعمال هیچ نوع دشمنی بر نداشت؛ تحمیل جنگ سخت، محاصره اقتصادی، تجاوز مستقیم به خاک(ماجرای امداد الهی و صحرای طبس)، جنگ فرهنگی و… .

اما در آستانه دهه چهارم انقلاب و در زمانی که این نهال تبدیل به درختی تنومند و استوار شده است، دشمن جنگ همه جانبه‌­ای را علیه تنها حکومت شیعی جهان ترتیب داده است، جنگی که در ظاهر اقتصادی به نظر می‌­رسد، اما پشت پرده آن جنگی رسانه‌­ای و تبلیغاتی است(۱)در واقع می­‌توان چنین ادعا کرد که جنگ امروز دنیا بر مدار جنگ تبلیغاتی و رسانه‌­ای می­‌گردد(۲(

تعاریف بسیار متنوعی در میان آثار و کتب مختلف پیرامون جنگ تبلیغاتی و مفهوم تبلیغ وجود دارد ولی رساترین تعریف را «ترنس کوالتر(۳(، بدین ترتیب بیان می­کند:

«تبلیغات، تلاش عمومی است که توسط برخی افراد یا گروه­‌ها با بهره‌­گیری از وسایل ارتباطی برای کنترل، شکل‌­دهی یا تغییر نگرش افراد و دیگر گروه ها انجام می‌­شود. با این هدف که عکس­‌العمل آنها در یک موقعیت ویژه به گونه‌­ای که مطلوب برنامه­‌ریزان  تبلیغات است تحت تاثیر قرار می­‌گیرد(

واژه­‌ی تبلیغات در زبان انگلیسی گاهی معادل پروپاگاندا (۵( قرار می‌گیرد که مراد ما در واقع همین اقتراب معنایی است. پروپاگاندا یک اصطلاح عمومی و بیانگر هرگونه تلاش برای دست کاری نظر دیگران می‌­باشد. یا به عبارت دیگر، نوعی پیشرفت در یک ایده به شیوه‌ی متقاعد سازی دیگران است(۶( این امر زمانی که اجداد انسانی توان سخن گفتن را یافتند وجود داشته و نمونه‌های مختلفی در تاریخ موجود می‌­باشد که یکی از معروف­ترین آنها ماجرای صدر اسلام و شایعه به شهادت رسیدن حضرت ختمی مرتبت(صل الله علیه واآله و سلم)در جنگ احد است که بلافاصله پس از پخش شایعه مذکور و به جهت خنثی‌­سازی این  خدعه شیاطین کفر، آیه ای نازل (۷( و این مکر باطل شد. اما مطالعه دقیق پیرامون جنگ روانی و جنگ تبلیغی در دنیای معاصر به سال ۱۹۲۴ و هنگامی که ناوگان ژاپنی به بندرگاه پرل‌ هارپر حمله کرد، بر می‌گرددکه در این مقال فرصت شرح آن نیست.

پس از کند وکاوهای دانشمندان در جنگ جهانی دوم و ارتقاء سطح و شیوه‌­های مختلف جنگ، نتایج حاصله، حکایت از یک واقعیت مشترک داشت: جنگ تبلیغاتی دارای دو بعد مهم است؛ نخست آنکه ماهیّت و منطق درونی آن تلاش برای تاثیر­گذاری بر افکار، احساسات ، تمایلات و ….. با استفاده از ارتباط اقناعی است و در بعد دوم کاربرد این تاثیرگذاری بر هر گونه مخاطب اعم از دوست و دشمن می­‌باشد(۸(

در عملیات روانی و تبلیغاتی نیازی به نابودی فیزیکی دشمن نیست، بلکه باید با استفاده از شیوه‌های رسانه‌­ای و تبلیغی میل و رغبت جنگ و مقاومت را از بین برد (۹( و به جای بذر شجاعت، تخم ترس، اضطراب و ناامیدی را در دل‌­ها کاشت.

اینجاست که تبلیغات به عنوان یک مکانیسم مهم جنگ روانی در کنار آژیتاسیون(۱۰(، دماگوژی(۱۱(، بحران سازی، شستشوی مغزی و شایعه پراکنی، می‌تواند جامعه را در معرض القای یاس و ناامیدی و در نهایت تردید و ناامیدی کامل نسبت به آینده سوق دهد. نمونه‌­ای نه چندان دور از این نوع جنگ را می‌توان در حمله آمریکا به عراق دید. زمانی که مردم کشور عراق از آینده­‌ی خودشان بیمناک شدند، دشمن در یک جنگ تبلیغاتی تمام عیار، جای دشمن و دوست را تغییر داد. مردم این کشور بصورت خودکار و بدون آنکه سلاح، پول و یا رشوه­‌ای داده شود، به نفع مهاجمان تلاش کردند وکشور خود را بدون هیچ مقاومتی تسلیم دشمن نمودند(۱۲(

درعملیات روانی پنهان یکی از حربه‌های مهم، «تبلیغات سیاه» است. این تبلیغات وانمود می­‌کند که از منابع داخلی پخش می‌­شود (که البته گاهی نیز اینگونه می‌­باشد) و سپس عملیات­‌های زیر زمینی توسط منابع برانداز موجود در صفوف خودی آغاز می­‌شود و موجی از تبلیغات مسموم را در جامعه منتشر می­‌کند(۱۳( این حربه موجب تضعیف روحیه‌ی جامعه شده و در نهایت توان مقابله را از افراد جامعه سلب می­‌نماید.

نمونه­‌های مهم و پر استفاده تبلیغات سیاه عبارت‌­اند از: پخش تصاویر مستهجن، ایجاد فرهنگ بزله گویی، تمسخر، جوک، شعار، جعل اسناد و اوراق و شایعه پراکنی(۱۴( نکته مهم و قابل توجه این است که موفقیت در این تبلیغات به کمیت و جار و جنجال نیست، بلکه نیازمند شناخت جامعه هدف و روش‌های تبلیغی مناسب و زمان سنجی دقیق است. به عبارت دیگر پاسخ به سوالاتی نظیر «کی؟»،  «کجا؟» و «چطور؟»، از ارکان مهم آن هستند.

با نگاهی دقیق به روزهای گذشته متوجه می‌­شویم بخش عظیمی از این مشکلات اقتصادی مانند بازار سکه و ارز و پایین آمدن ارزش پول ملی، به وسیله ی شناخت خوب دشمن از شرایط جامعه و نگرانی­‌های مردم، همچنین تبلیغات به موقع بلندگوهای داخلی و خارجی با همکاری شبکه‌های مافیای فساد است(۱۵(

اما راه مقابله با این روش مسموم و فراگیرچیست؟ مقابله با عملیات روانی، روش ها وتکنیک‌های متنوعی دارد که با به کارگیری به موقع و مناسب یکی از این روش­‌ها و یا ترکیبی از آن‌ها می‌­توان باورهای فرد را تغییر داد. از جمله این تکنیک­‌ها «تشجیع» است. تشجیع در واقع ایجاد و افزایش شوق واشتیاق مخاطب نسبت به چیزی یا مفهومی است به نحوی که عواطف و احساسات را تقویت می­کند(۱۶( در حقیقت می­‌توان تشجیع را به عنوان بدلی برای جنگ تبلیغاتی دانست. جایی که دشمن به القای یاس و ناامیدی و تردید افکنی مشغول است، تشجیع راهکار مناسبی برای تقویت اشتیاق به مقاومت و به حرکت درآوردن جامعه است.

با نگاهی گذرا به کتاب شریف نهج البلاغه در می­‌یابیم که امام همام حضرت امیرالمومنین علی (علیه السلام)نیز از این تکنیک برای ایجاد شوق در جامعه بهره برده اند. در واقع تشجیع یک تکنیک برای تغییر نگرش و مخالف تخدیر است. امام از تشجیع برای ترسیم چهره ی شیطانی از دشمن، بیان صلابت و قدرت رهبری، پیروزی از آن مشیت قاهره خداوندی، توصیف ثمرات اخروی ودنیوی جهاد، تقوا الهی نجات بخش مجاهدان، و. . . بهره می‌جویند. امام در خطبه ی ۱۸۲ و با ابراز این نکته که مجاهدان شهید در خسران نیستند و در سرای امن الهی در قهقه ی مستانه ی خویش عند ربهم یرزقون هستند، به تشجیع جامعه و مقابله با خدعه ها و نیرنگ‌های معاویه می‌پردازند(۱۷( مع هذا امام با ترویج و گسترش «پیام شهید» به عنوان رکن اساسی مفهوم شهادت، در پی زنده کردن فرهنگ جهاد و ایثار در جامعه و بهره­‌مندی از تبعات آن برای رفع مشکلات می‌باشند.

پیام شهید جبن و یاس را از جامعه  می‌زداید و بهجت و شجاعت را جایگزین آن می‌کند(۱۸( شهید فی سبیل ا…، با اهدای جانش دو پیام مهم را بر جامعه القا می‌کند، نخست این که انسان در مقابل خداوند عظیم و بندگانش منقطع از خویش می‌شود و انسان را به تحرک و تصمیم می‌­طلبد و در مرحله بعدی استقامت و ایستادگی و عدم جبن را به ارمغان می­‌آورد(۱۹(

در مقام نتیجه­‌گیری می­‌توان گفت هدف مهم دشمن در مقطع کنونی انقلاب، القای حس ترس، اضطراب و ناامیدی نسبت به آینده به جامعه در قالب جنگ تبلیغاتی و در مرحله بالاتر جنگ روانی است و راهکار مهم جهت مقابله با این تکنیک دشمن ترویج پیام شهید و حفظ و ارتقای فرهنگ ایثار و شهادت در جامعه جهت اعتلای کلمه الله و اهتزاز پرچم تشیع و ایستادگی و استقامت است.


۱- بیانات رهبر انقلاب در دیدار اعضای مجلس خبرگان ۱۵/۶/۹۷

۲- بیانات رهبر انقلاب در دیدار مسئولان سازمان صدا و سیما ۱۵/۱۱/۸۱

۳-Terence Qualter

۴- روانشناسی تبلیغات، دکتر محمد کاویانی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، بهار ۱۳۸۷،صفحه ۹

۵- Propaganda

۶- همان، صفحه ۱۰

۷- آل عمران(۴)، آیه ۱۴۴

۸- جنگ نرم(۴)، عملیات روانی و فریب استراتژیک، منصور ابراهیمی، موسسه ابرار، چاپ چهارم، سال ۹۰، صفحه ۲۰

۹- همان، صفحه ۴۴

۱۰- مردم انگیزی

۱۱- عوام فریبی

۱۲- بیانات رهبر انقلاب در دیدار مسئولان سازمان صدا و سیما ۱۵/۱۱/۸۱

۱۳- جنگ نرم(۴)،عملیات روانی و فریب استراتژیک، منصور ابراهیمی، موسسه ابرار، چاپ چهارم، سال ۹۰، صفحه ۱۱۸

۱۴-همان، صفحه ۱۲۰

۱۵- بیانات رهبر انقلاب  در دیدار اعضای مجلس خبرگان ۱۵/۶/۹۷

۱۶- فصلنامه پژوهشنامه نهج البلاغه،سال۵، شماره ۲۰، تکنیک های عملیات روانی، صفحه ۳۹

۱۷- همان، صفحه ۴۱

۱۸- بیانات رهبر انقلاب  در جمع خانواده های شهدا ۱۷/۲/۷۶

۱۹- همان

پايگاه تخصصي مصداق انديشه ولايت

عضویت در خبرنامه